تاریخچه دو ماراتن
ریشه دو ماراتن به یونان باستان بازمیگردد و نام آن از نبرد معروف “ماراتن” گرفته شده است. بر اساس روایات تاریخی، در سال ۴۹۰ قبل از میلاد، ارتش یونان در منطقهای به نام ماراتن با نیروهای امپراتوری هخامنشی ایران روبهرو شد. یونانیان در این نبرد پیروز شدند و برای اعلام این پیروزی، یک سرباز یونانی به نام فیدیپیدس از میدان جنگ در ماراتن به آتن دوید تا خبر را برساند. مسافتی که او طی کرد حدود ۴۲ کیلومتر بود. گفته میشود که او پس از رساندن پیام “پیروز شدیم”، از شدت خستگی جان خود را از دست داد. این داستان بعدها الهامبخش ایجاد مسابقه دو ماراتن شد.
اولین مسابقه رسمی ماراتن در بازیهای المپیک مدرن سال ۱۸۹۶ در آتن برگزار شد. در ابتدا مسافت ماراتن بهطور دقیق مشخص نبود و در هر دوره از مسابقات، تغییراتی در آن ایجاد میشد. اما در المپیک ۱۹۰۸ لندن، مسافت ۴۲.۱۹۵ کیلومتر بهطور رسمی تعیین شد تا مسیر مسابقه از قلعه وینزر آغاز و در مقابل جایگاه سلطنتی به پایان برسد. از آن زمان تاکنون، این مسافت بهعنوان استاندارد جهانی دو ماراتن شناخته میشود.
دو ماراتن چند کیلومتر است؟
مسافت استاندارد دو ماراتن ۴۲.۱۹۵ کیلومتر (۲۶.۲ مایل) است. این مسافت در المپیک لندن ۱۹۰۸ نهایی شد تا مسیر از قلعه وینزر آغاز و در مقابل جایگاه سلطنتی پایان یابد. از آن زمان تاکنون، این فاصله بهعنوان استاندارد جهانی دو ماراتن شناخته میشود.
دو ماراتن چند ساعت طول میکشد؟
مدتزمان دویدن یک ماراتن به سطح آمادگی دوندگان بستگی دارد. رکوردهای جهانی نشان میدهد که دوندگان حرفهای این مسیر را در کمتر از ۲ ساعت طی میکنند، درحالیکه دوندگان نیمهحرفهای معمولاً بین ۳ تا ۵ ساعت در مسیر هستند. برخی افراد ممکن است برای به پایان رساندن ماراتن بیش از ۶ ساعت زمان نیاز داشته باشند.
قوانین دو ماراتن
مسابقات دو ماراتن قوانین خاصی دارند که توسط فدراسیون بینالمللی دو و میدانی (WA) تنظیم شده است. برخی از مهمترین قوانین عبارتاند از:
- ثبتنام و شماره مسابقه
- تمامی شرکتکنندگان باید از قبل در مسابقه ثبتنام کنند و شماره رسمی مسابقه را دریافت کنند.
- شماره شرکتکننده باید در قسمت جلوی لباس نصب شود و نباید پوشانده شود.
- مسیر مسابقه
- دوندگان باید در مسیر مشخصشده توسط برگزارکنندگان باقی بمانند.
- خروج از مسیر مسابقه یا استفاده از میانبر غیرقانونی است و منجر به حذف میشود.
- زمانبندی و محدودیت زمانی
- مسابقه معمولاً یک محدودیت زمانی مشخص دارد (معمولاً ۶ تا ۷ ساعت) و دوندگانی که پس از این مدت از خط پایان عبور نکنند، از مسابقه کنار گذاشته میشوند.
- زمان هر دونده با استفاده از چیپ الکترونیکی یا سایر تجهیزات دیجیتال ثبت میشود.
- استفاده از تجهیزات کمکی
- استفاده از اسکیت، دوچرخه، وسایل موتوری یا هرگونه وسیله کمکی ممنوع است.
- پوشیدن کفشهای تأییدشده توسط فدراسیون بینالمللی دو و میدانی مجاز است، اما کفشهایی که دارای ویژگیهای غیرقانونی مانند کفی بیش از حد ضخیم یا فنرهای مکانیکی باشند، غیرمجاز خواهند بود.
- تغذیه و آبرسانی
- شرکتکنندگان میتوانند از ایستگاههای تغذیه رسمی که در مسیر مسابقه تعبیه شده است، استفاده کنند.
- استفاده از تغذیههای شخصی فقط در نقاط تعیینشده امکانپذیر است.
- عدم استفاده از کمک بیرونی
- دریافت هرگونه کمک فیزیکی از سوی تماشاگران، مربیان یا دیگر افراد غیرمجاز است و میتواند موجب حذف ورزشکار از مسابقه شود.
- اگر ورزشکاری به دلیل خستگی یا مصدومیت متوقف شود و نتواند به مسیر خود ادامه دهد، مجاز به استفاده از کمک پزشکی خواهد بود، اما این کمک نباید شامل حرکت او در مسیر باشد.
- کنترل سلامت و دوپینگ
- تمامی دوندگان حرفهای ممکن است قبل یا بعد از مسابقه مورد آزمایش دوپینگ قرار بگیرند.
- استفاده از هرگونه ماده نیروزا که در لیست مواد ممنوعه فدراسیون دو و میدانی قرار دارد، موجب محرومیت از مسابقه خواهد شد.
- خط پایان و نتیجهگیری مسابقه
- دوندهای که زودتر از سایرین از خط پایان عبور کند، برنده مسابقه خواهد شد.
- در صورت بروز تخلف از قوانین، داوران مسابقه اختیار دارند ورزشکار متخلف را از رقابت حذف کنند.
فواید دو ماراتن
فواید دو ماراتن برای بدن و ذهن بسیار زیاد است و در زمینههای مختلفی تاثیرات مثبتی دارد. در ادامه، به تفصیل به فواید دو ماراتن پرداخته میشود:
بهبود سلامت قلب و عروق
دویدن ماراتن باعث تقویت سیستم قلبی و عروقی میشود. این ورزش استقامتی موجب افزایش قدرت قلب و بهبود عملکرد سیستم گردش خون میشود. با تمرین منظم، قلب به طور مؤثرتری خون را پمپ کرده و رگهای خونی از انعطافپذیری بیشتری برخوردار میشوند. مطالعات نشان میدهند که دوندگان ماراتن معمولاً فشار خون پایینتری دارند و خطر ابتلا به بیماریهای قلبی کاهش مییابد.
افزایش استقامت و قدرت عضلانی
دویدن در مسافتهای طولانی، مانند دو ماراتن، باعث افزایش استقامت عضلانی میشود. این فعالیت به تقویت عضلات پا، کمر، و حتی عضلات بالاتنه کمک میکند. عضلات با تکرار تمرینات استقامتی و فشارهایی که در طول ماراتن تجربه میکنند، قویتر شده و توانایی تحمل فشارهای طولانیتر را پیدا میکنند. این افزایش استقامت نه تنها در دویدن بلکه در انجام فعالیتهای روزمره نیز مفید خواهد بود.
کاهش وزن و بهبود ترکیب بدنی
دویدن ماراتن یکی از بهترین روشها برای کاهش وزن و سوزاندن چربی بدن است. این ورزش باعث افزایش متابولیسم و سوختوساز بدن میشود. علاوه بر این، دویدن ماراتن به بهبود نسبت چربی به عضله بدن کمک میکند، بهطوریکه بدن شروع به ساخت عضله بیشتر میکند و چربیهای زائد کاهش مییابند. به همین دلیل، افراد بسیاری از دویدن ماراتن برای رسیدن به تناسب اندام استفاده میکنند.
افزایش قدرت ذهنی و روانی
دویدن ماراتن نه تنها یک چالش فیزیکی است، بلکه از نظر روانی نیز بسیار تأثیرگذار است. این مسابقه نیاز به تمرکز، انگیزه و اراده بالایی دارد. دوندگان باید در طول مدت زمان طولانی، ذهن خود را برای ادامه مسیر متمرکز کنند و از خستگی و دردهای جسمانی غلبه کنند. همین امر باعث تقویت اراده و قدرت ذهنی میشود. بهطور کلی، دویدن ماراتن به فرد یاد میدهد که چطور با چالشها روبهرو شود و به اهداف خود دست یابد.
تقویت سیستم ایمنی بدن
دویدن ماراتن به تقویت سیستم ایمنی بدن کمک میکند. با تقویت سیستم قلبی عروقی، عضلات و رگهای خونی، بدن قادر به مقابله با بیماریها و عفونتها به شکل مؤثرتری است. ورزش استقامتی باعث افزایش تولید گلبولهای سفید خون میشود که مسئول مبارزه با عفونتها هستند. با این حال، باید توجه داشت که تمرینات مداوم و شدید میتوانند در صورت عدم استراحت مناسب سیستم ایمنی را تضعیف کنند، بنابراین استراحت و تغذیه مناسب برای حفظ سلامت ضروری است.
افزایش اعتماد به نفس و احساس دستاورد
پس از گذراندن دورههای سخت تمرینی و عبور از خط پایان ماراتن، فرد احساس موفقیت و اعتماد به نفس بالایی پیدا میکند. موفقیت در دویدن ماراتن، چه در زمان کوتاهتری نسبت به سایر رقبا و چه در تلاش برای تکمیل مسافت، یک دستاورد بزرگ است که باعث افزایش عزت نفس و رضایت شخصی میشود. این تجربه موجب ایجاد انگیزه برای دستیابی به اهداف دیگر در زندگی میشود.
پیشگیری از بیماریهای مزمن
دویدن ماراتن به پیشگیری از بسیاری از بیماریهای مزمن کمک میکند. ورزش استقامتی مانند دو ماراتن میتواند به کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲، چربی خون بالا، سکته مغزی و انواع سرطانها کمک کند. مطالعات نشان میدهند که ورزش منظم استقامتی، مانند دویدن، باعث کاهش سطح گلوکز خون و بهبود حساسیت بدن به انسولین میشود که این امر در پیشگیری از دیابت مؤثر است.
افزایش طول عمر
مطالعات نشان دادهاند که افراد فعال از نظر بدنی معمولاً طول عمر بیشتری دارند. دویدن ماراتن بهطور مستقیم با سلامت قلب، کاهش وزن و پیشگیری از بیماریهای مزمن در ارتباط است، که همه این عوامل میتوانند به افزایش طول عمر کمک کنند. همچنین، دوندگان معمولاً از کیفیت زندگی بهتری برخوردارند، زیرا آنها بیشتر از افراد غیرفعال انرژی دارند و روحیه بهتری دارند.
تمرینات دو ماراتن
تمرینات برای دو ماراتن نیازمند برنامهریزی دقیق و استراتژیهای خاص است، چرا که یک مسابقه استقامتی طولانی است که برای موفقیت در آن به آمادگی جسمانی و ذهنی زیادی نیاز دارید. برای رسیدن به این آمادگی، دوندگان باید ترکیبی از تمرینات استقامتی، قدرتی، سرعتی و بازیابی داشته باشند. در ادامه به تفصیل در مورد تمرینات مختلف دو ماراتن صحبت خواهیم کرد:
تمرینات استقامتی (Long Runs)
یکی از بخشهای اصلی هر برنامه تمرینی برای ماراتن، تمرینات استقامتی یا دوهای طولانی است. این تمرینات به تقویت سیستم قلبی و عروقی، افزایش استقامت عضلانی و آمادهسازی بدن برای تحمل مسافت طولانی کمک میکنند.
- هدف: این نوع تمرینات معمولاً هدفشان بهبود استقامت است و باید به تدریج مسافتهای طولانیتری را شامل شوند. معمولاً، هر هفته یک روز به عنوان روز دویدن طولانی در نظر گرفته میشود.
- روش: شروع با مسافتهای کوتاهتر و افزایش تدریجی آنها به اندازه 10-20 درصد در هر هفته، به بدن زمان میدهد تا به تدریج به فشار و استقامت مورد نیاز برای ماراتن عادت کند. بهطور معمول، دویدن طولانی باید 20 تا 30 کیلومتر در طول آخرین ماه پیش از مسابقه باشد.
- زمانبندی: این دویدنها باید در سرعت آرام و به طور تدریجی انجام شوند، به طوریکه بتوانید مکالمه کنید و نفستان به راحتی برقرار باشد. هدف فقط برای تکمیل مسافت است، نه سرعت.
تمرینات سرعتی (Speed Work)
تمرینات سرعتی در دو ماراتن به تقویت سرعت و قدرت بدن برای دویدن در وضعیتهای فشار بالا کمک میکنند. این نوع تمرینات بیشتر به افزایش کارآیی سیستم قلبی و تنفسی میپردازند.
- هدف: هدف این تمرینات، افزایش سرعت و بهبود زمانهای بخشهای کوتاهتر از ماراتن است. این تمرینات کمک میکنند که بدنتان برای دویدن در سرعت بالا به کارایی بیشتری برسد.
- روش: دویدن به سرعت زیاد به مدت زمانهای مشخص (مثل 400 متر یا 800 متر) و سپس انجام بازیابی با دویدن آهسته یا پیادهروی.
- مثال: یک تمرین معمول میتواند شامل 8 بار دویدن 400 متری با سرعت بسیار بالا و 90 ثانیه استراحت بین هر بار باشد. همچنین تمرینات فارتلک (Fartlek) که شامل دویدن متناوب با سرعتهای مختلف است، میتواند به تقویت سرعت کمک کند.
تمرینات شیبدار (Hill Training)
تمرینات روی سطوح شیبدار یا تپهای به تقویت قدرت عضلات و افزایش استقامت کمک میکنند. این تمرینات میتوانند بهویژه در مسابقات ماراتن که مسیر آنها شامل تپهها یا شیبهای مختلف است، بسیار مفید باشند.
- هدف: این تمرینات باعث تقویت عضلات پا، به ویژه عضلات همسترینگ، چهارسر ران و ساق پا میشوند. همچنین، تقویت توانایی بدن در مواجهه با شیبها و مقاومت در برابر خستگی در طول مسابقه را افزایش میدهند.
- روش: دویدن در تپهها یا استفاده از دستگاه تردمیل با شیبهای بالا یکی از بهترین روشها است. میتوانید با دویدن به مدت 5 تا 10 دقیقه در مسیرهای شیبدار شروع کنید و سپس به تدریج زمان و شدت آن را افزایش دهید.
تمرینات قدرتی (Strength Training)
تمرینات قدرتی به تقویت عضلات بدن کمک میکنند و باعث میشوند که دوندگان مقاومت بیشتری در برابر خستگی و آسیبها داشته باشند.
- هدف: تقویت عضلاتی که بهطور غیرمستقیم در دویدن ماراتن فعال هستند. این تمرینات به جلوگیری از آسیبها، بهبود ثبات بدن و افزایش توان عضلات کمک میکنند.
- روش: تمرینات قدرتی شامل تمرینات با وزن بدن مانند اسکات، لانگ، پرس پا، کرانچ و تقویت عضلات بالاتنه مثل شنا و وزنهبرداری است. این تمرینات باید 2-3 بار در هفته انجام شوند.
تمرینات استراحت و ریکاوری (Recovery)
ریکاوری پس از تمرینات سخت بخش بسیار مهمی از برنامه تمرینی است. این مرحله به بدن کمک میکند تا بهطور کامل بازیابی شود و آماده تمرینات بعدی گردد.
- هدف: جلوگیری از خستگی بیش از حد، کاهش آسیبهای احتمالی و فراهم کردن زمان کافی برای بدن برای بازسازی عضلات.
- روش: استفاده از روزهای استراحت یا دویدن آرام و بدون فشار، ماساژ، کشش و استفاده از فوم رولر برای کاهش تنش عضلانی و تسریع فرایند ریکاوری بسیار مفید است. این مرحله کمک میکند تا بدن از آسیبها و خستگیهای تمرینات شدید قبلی رهایی یابد.
شرایط برگزاری دو ماراتن
شرایط برگزاری دو ماراتن تحت تأثیر عواملی مختلف از جمله قوانین رسمی، مسیر مسابقه، شرایط جوی، تجهیزات، مشارکت دوندگان، و سازماندهی مسابقه قرار دارد. این شرایط میتوانند تفاوتهای زیادی در تجربه دوندگان و نتایج نهایی ایجاد کنند. در اینجا به تفصیل به شرایط مختلف برگزاری دو ماراتن پرداخته میشود:
قوانین و مقررات برگزاری دو ماراتن
هر مسابقه ماراتن، چه در سطح محلی و چه جهانی، مجموعهای از قوانین و مقررات خاص خود را دارد که بهطور رسمی توسط برگزارکنندگان اعلام میشود. این قوانین برای اطمینان از رقابت عادلانه و ایمنی دوندگان طراحی شدهاند.
- محدوده سنی: برای شرکت در مسابقات ماراتن، معمولاً حداقل سن 18 سال است، اما برخی از مسابقات ممکن است برای دوندگان جوانتر یا حتی سالمندان هم شرایط خاصی داشته باشند.
- حداکثر زمان مسابقه: هر مسابقه ماراتن زمان معینی برای پایان مسابقه تعیین میکند. بهعنوان مثال، در بسیاری از مسابقات جهانی، دوندگان باید در مدت 6 تا 7 ساعت خط پایان را رد کنند.
- ثبتنام و مجوزهای بهداشتی: دوندگان باید بهطور رسمی برای مسابقه ثبتنام کنند و در بسیاری از موارد نیاز به ارائه مدارک پزشکی دارند تا ثابت کنند که از نظر جسمانی برای رقابت آماده هستند. همچنین، بعضی از مسابقات نیاز به پرداخت هزینه ثبتنام دارند.
- پوشش و تجهیزات: شرکتکنندگان باید لباس مناسب و کفشهای مخصوص دویدن را به همراه داشته باشند. در برخی مسابقات، ارائه شمارهگذاری مسابقه و برچسب تایمچیپ (چیپ ثبت زمان) نیز ضروری است.
مسیر و شرایط جغرافیایی
مسیر دو ماراتن یکی از اصلیترین فاکتورها در برگزاری این مسابقات است. هر مسیر بر اساس موقعیت جغرافیایی و ویژگیهای خاص خود طراحی میشود و تأثیر زیادی بر عملکرد دوندگان خواهد داشت.
- مسافت ثابت: طبق استانداردهای بینالمللی، طول دقیق یک ماراتن باید 42.195 کیلومتر باشد. این مسافت ثابت در تمامی مسابقات ماراتن رعایت میشود.
- نوع مسیر: مسیر مسابقات ماراتن میتواند مسطح یا تپهای باشد. مسابقات در مسیرهای مسطح معمولاً راحتتر از مسیرهای تپهای هستند، چرا که دوندگان مجبور به مقابله با شیبها و شیبهای طولانی نیستند.
- موانع طبیعی و شهری: در برخی از مسابقات ماراتن، مسیر از میان مناطق شهری عبور میکند که شامل چراغهای راهنمایی، تقاطعها و موانع مختلف است. این موارد میتوانند سرعت دوندگان را تحت تأثیر قرار دهند و به دقت بیشتری در مدیریت زمان نیاز دارند.
- شرایط جوی: آب و هوا نقش زیادی در شرایط مسابقه دارد. در برخی مسابقات، دوندگان ممکن است با گرمای شدید، سرمای زیاد یا بارش باران روبهرو شوند. این عوامل میتوانند چالشهای جدی برای دوندگان ایجاد کنند و نیاز به آمادگی بیشتری داشته باشند. بنابراین، پیشبینی وضعیت جوی و برنامهریزی برای شرایط جوی خاص ضروری است.
رکورد جهانی دو ماراتن
رکورد جهانی دو ماراتن در بخش مردان تاکنون در چندین مسابقه معتبر شکسته شده است. این رکوردها عمدتاً در مسابقات معروفی مانند ماراتن برلین، ماراتن لندن، و ماراتن سیاتل به ثبت رسیدهاند.
- رکورد فعلی (2025): رکورد جهانی دو ماراتن در حال حاضر در اختیار الیود کیپچوگه از کنیا است که موفق شد در تاریخ 16 سپتامبر 2018 در ماراتن برلین با زمان 2 ساعت 1 دقیقه و 39 ثانیه رکورد جهانی را بشکند. کیپچوگه در این مسابقه توانست رکورد پیشین را که 2 ساعت 2 دقیقه و 57 ثانیه بود، بهبود بخشد.
- دستاوردهای تاریخی: قبل از کیپچوگه، رکورد جهانی در اختیار دوندگان دیگری مانند پاول نگردی و هانس فیلک از کشورهای مختلف بوده است. این رکوردها معمولاً در پی استراتژیهای خاصی از جمله سرعت پایدار و تمرکز بر بهینهسازی تکنیک دویدن ثبت شدهاند.
- روند بهبود رکوردها: بهبود رکوردهای ماراتن اغلب به دلیل پیشرفتهای علمی در حوزههای تغذیه، تمرینات، فناوری کفش و تجهیزات، و آشنایی با بهینهسازی انرژی بدن است. این تغییرات کمک کردهاند تا دوندگان بتوانند سرعت بالاتری در طول این مسیر 42.195 کیلومتری حفظ کنند.
رکورد جهانی دو ماراتن در بخش زنان هم در سالهای اخیر تحتتأثیر پیشرفتهای فنی و جسمانی بوده است. رکوردها در این بخش نیز در مسابقات مختلف از جمله ماراتن برلین، لندن و شیکاگو به ثبت رسیدهاند.
- رکورد فعلی (2025): رکورد جهانی دو ماراتن در بخش زنان به نام Brigid Kosgei از کنیا ثبت شده است. او در تاریخ 13 اکتبر 2019 در ماراتن شیکاگو با زمان 2 ساعت 14 دقیقه و 4 ثانیه رکورد جهانی را شکست و این رکورد همچنان پابرجاست.
- پیشرفتها در این بخش: رکوردهای زنان نیز تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله بهبود شرایط تمرینی، تغذیه و تجهیزات پیشرفته قرار داشتهاند. دوندگان زنان همواره در تلاش هستند تا این رکورد را با شگردهای جدید بهبود بخشند.
- مقایسه با رکورد مردان: اگرچه رکورد مردان و زنان در ماراتن قابل مقایسه نیستند، اما تفاوتهای زمانی و تکنیکی بین این دو رکورد همچنان مورد توجه قرار دارد. رکورد زنان معمولاً حدود 10 تا 15 درصد بیشتر از رکورد مردان است، ولی این تفاوت نیز به مرور در حال کاهش است.
شگرد قهرمانان ماراتن
دوندگان حرفهای از تکنیکهای خاصی برای بهبود عملکرد خود استفاده میکنند، از جمله:
- تنظیم دقیق ریتم دویدن
- تمرکز بر تکنیک تنفس
- استفاده از برنامههای تمرینی هوشمندانه
تا به حال چند ماراتن در سراسر جهان برگزار شده است؟
هزاران مسابقه ماراتن در سراسر جهان برگزار شده است. برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
- ماراتن بوستون (قدیمیترین ماراتن جهان)
- ماراتن لندن
- ماراتن نیویورک
- ماراتن برلین (محل ثبت بسیاری از رکوردهای جهانی)
نتیجهگیری
دو ماراتن یکی از چالشبرانگیزترین رقابتهای ورزشی است که نیاز به تمرینات ویژه، آمادگی جسمانی بالا و استراتژی مناسب دارد. این رقابت نه تنها به بهبود سلامت جسمانی کمک میکند، بلکه باعث افزایش اعتمادبهنفس و ایجاد انگیزه در زندگی روزمره میشود. آیا آمادهاید که اولین ماراتن خود را تجربه کنید؟